BLOG

Kompulsywne objadanie się a uzależnienie od jedzenia — jakie są podobieństwa i różnice?

Kompulsywne objadanie się a uzależnienie od jedzenia — jakie są podobieństwa i różnice?

Spis treści:

1. Czym charakteryzują się normatywne i nienormatywne nawyki żywieniowe?
2. Kompulsywne objadanie się a uzależnienie od jedzenia
2.1 Kompulsywne objadanie się — objawy
2.2. Uzależnienie od jedzenia — objawy
2.3 Jakie są podobieństwa i różnice między kompulsywnym objadaniem się a uzależnieniem od jedzenia?
3. Przyczyny nadmiernego jedzenia
4. Terapia

Podstawowym celem sięgania po jedzenie jest zaspokojenie głodu, jednak nasze nawyki żywieniowe stanowią odzwierciedlenie wielu czynników, wiążących się z naszą sytuacją życiową — przyzwyczajeń, statusu socjoekonomicznego, miejsca pochodzenia, preferencji smakowych itp. W sytuacji, gdy nie radzimy sobie z pewnymi trudnościami, jedzenie może również stać się formą ucieczki od problemów lub nagrodą za nasze wysiłki.

Czym charakteryzują się normatywne i nienormatywne nawyki żywieniowe?

Mianem„normatywny” określamy zjawiska podporządkowane pewnym normom lub przez nie określane, zatem normatywny sposób odżywiania to taki, który jest powszechny i akceptowany w danym społeczeństwie. Wariacji na temat prawidłowego modelu odżywiania się jest tyle, ile osób na świecie, gdyż każdy z nas ma swoje preferencje. To, co jednak łączy prawidłowe modele żywienia to to, że nie powodują pogorszenia zdrowia.
Inaczej będzie w przypadku nienormatywnych zachowań jedzeniowych, które mają niekorzystny wpływ na organizm. Nawyki wówczas znacznie odbiegają od typowego i akceptowanego w danym społeczeństwie sposobu odżywiania się. Pojawiają się błędy pokarmowe jak np. brak regularnych posiłków, spożywanie nieadekwatnych ilości jedzenia, stosowanie zbyt długich przerw między posiłkami.
Nienormatywny wzorzec odżywiania się może, ale nie musi prowadzić do rozwoju pełnoobjawowych zaburzeń odżywiania lub uzależnienia. Czasem jest on tylko „stanem z pogranicza” i nie spełnia wytycznych z klasyfikacji chorób.

Kompulsywne objadanie się a uzależnienie od jedzenia

Kompulsywne objadanie się – objawy

Kompulsywne objadanie się (binge eating disorder –BED) charakteryzuje się utratą kontroli nad ilością i sposobem jedzenia oraz przejadaniem się, czego skutkiem są nieprzyjemne objawy psychiczne i somatyczne.

Kompulsywne objadanie – pełna klasyfikacja objawów (wg DSM-5):

A. Powtarzające się epizody niepohamowanego jedzenia.
B. Współwystępowanie z powyższym przynajmniej trzech następujących objawów:
1. Jedzenie dużo szybsze niż normalnie;
2. Jedzenie aż do nieprzyjemnego uczucia pełności;
3. Jedzenie dużych porcji jedzenia pomimo nieodczuwania fizycznego głodu;
4. Jedzenie w samotności z powodu wstydu/zakłopotania jedzeniem;
5. Odczuwanie wstrętu do siebie, depresji lub winy po przejedzeniu.
C. Wyraźne cierpienie dotyczące niepohamowanego jedzenia.
D. Występowanie niepohamowanego jedzenia co najmniej raz w tygodniu przez trzy miesiące.
E. Brak powtarzających się czynności kompensacyjnych w związku z niepohamowanym jedzeniem.

Uzależnienie od jedzenia – objawy

Uzależnienie od jedzenia pojawia się w chwili, gdy następuje adaptacja do jednego lub większej ilości produktów spożywczych, w wyniku czego rozwijają się objawy podobne do tych, które towarzyszą uzależnieniu od substancji psychoaktywnych. Możemy również mówić o zaburzonym funkcjonowaniu układy nagrody, gdyż najczęściej uzależniamy się od produktów wysokoprzetworzonych i smakowitych (zawierających dużo cukru, soli, przypraw lub tłuszczu). Takie pożywienie daje nam przyjemność, mogą wokół niego zostać zbudowane rytuały, a w późniejszym czasie może zacząć być traktowane jako ucieczka.

O zaburzeniach związanych z używaniem substancji można mówić, gdy pojawia się (wg DSM-5):

A. Częste spożywanie substancji w większych ilościach lub przez dłuższy czas niż zamierzano.
B. Uporczywe pragnienie spożywania substancji lub towarzyszące temu nieudane próby ograniczenia, lub kontrolowania spożycia substancji.
C. Poświęcanie wiele czasu na aktywności związane ze zdobywaniem substancji, spożywaniem i niwelowaniem skutków spożywania.
D. Głód substancji lub silne pragnienie bądź potrzeba spożywania.
E. Nawracające spożywanie substancji powodujące zaniedbanie głównych obowiązków w pracy, w szkole lub w domu.
F. Spożywanie substancji pomimo ciągłych lub nawracających problemów społecznych i interpersonalnych spowodowanych, lub pogłębionych przez działanie substancji.
G. Ograniczanie lub porzucanie z powodu spożywania substancji ważnych aktywności społecznych, zawodowych lub rekreacyjnych.
H. Nawracające używanie substancji w sytuacjach, w których jest to fizycznie niebezpieczne.

Jakie są podobieństwa i różnice między kompulsywnym objadaniem się a uzależnienie od jedzenia?

Bardzo często używa się tych określeń zamiennie, a wiele osób uznaje kompulsywne objadanie się za formę uzależnienia od jedzenia i faktycznie, można dostrzec cechy wspólne np. spożywanie nadmiernej ilości jedzenia, brak kontroli nad swoim zachowaniem, nienormatywny stosunek wobec pożywienia, niezdolność do zmiany nawyków, zaabsorbowanie jedzeniem, zwiększone ryzyko pojawienia się zaburzeń nastroju i lękowych.
Można jednak zaobserwować również znaczące różnice, które potwierdzają, że zjawiska te nie są tożsame. Najistotniejsze rozbieżności zaprezentowane są w tabeli poniżej:

Wskaźnik Zaburzenie z napadami objadania się Uzależnienie od pożywienia
przebieg występują epizody zaburzonego zachowania zaburzone zachowanie jest ciągłe (wynika z zaburzonego stanu umysłu)
głód jedzenie następuje pomimo nieodczuwania subiektywnego głodu (chociaż jest obecna potrzeba jedzenia) występuje dokuczliwy subiektywny głód określonego pożywienia
smak pożywienie nie musi być smaczne ani odpowiednio skomponowane, ważne, aby było go dużo pojawia się pragnienie określonego pożywienia, które jest oceniane jako wyjątkowo smaczne
przyjemność pożywienie nie stanowi źródła przyjemności określone pożywienie wywołuje stan przyjemności
funkcja jedzenia funkcją czynności jedzenia jest redukcja napięcia psychicznego (wywołanego przez m.in. zakłócenia poznawcze związane z jedzeniem, zaaferowanie kształtem i masą ciała, powstrzymanie się od jedzenia) pożywienie służy do wywołania satysfakcji hedonistycznej (przyjemnych odczuć psychofizjologicznych)
brak pożywienia sytuacje, w których niemożliwe staje się nadmierne jedzenie, są odbierane pozytywnie (chronią przed dyskomfortem psychicznym po przejedzeniu się) niemożność zaspokojenia potrzeby zjedzenia określonego pokarmu nasila niepokój i złość (może prowadzić do zachowań agresywnych)
inne aktywności objadanie pojawia się w tzw. czasie wolnym (gdy nie ma bieżących zadań i relacji interpersonalnych) zadania i relacje są zaniedbywane przez przymus objadania się
towarzystwo nadmierne jedzenie następuje najczęściej w samotności obecność innych osób nie ma większego znaczenia, chociaż towarzystwo może wyzwalać przejadanie się
świadomość ma miejsce świadomość zbyt dużych porcji uaktywniają się psychiczne mechanizmy obronne (np. zaprzeczanie, projekcja) skutkujące brakiem świadomości dotyczącej wielkości porcji
poczucie winy występuje wstyd i cierpienie z powodu zaburzonego odżywiania się aktywny jest system iluzji i zaprzeczeń, dlatego zaburzone odżywianie się nie ma zasadniczego wpływu na nastrój i samoocenę
zatroskanie wyglądem jest podwyższone brak
masa ciała jest zawsze nadmierna jest nadmierna lub w normie (np. gdy uzależnienie dotyczy jednego, konkretnego produktu)
typowe symptomy uzależnienia brak występuje zjawisko tolerancji, zespół abstynencyjny, poświęcanie określonej ilości czasu na aktywność związaną z jedzeniem oraz zaniedbywanie lub porzucanie innych aktywności na rzecz pożywienia

Przyczyny nadmiernego jedzenia

Jedzenie nie tylko nasyca fizjologiczny głód, ale też zaspokaja ochotę na konkretny pokarm, zadowala walorami estetycznymi, czy stanowi część rodzinnych tradycji. W przypadku osób, których nawyki żywieniowe są nienormatywne, jedzenie ma bardzo duży związek z deficytami w obrębie potrzeb emocjonalnych jak np. miłości, przynależności, bezpieczeństwa. Wpływać może także na rozładowanie przykrych stanów – stresu, lęku, złego humoru. Jedzenie wiąże się również z układem nagrody (układem dopaminergicznym), co umożliwia chwilową, przyjemną ucieczkę od trudności lub stanowi nagrodę za podjęte wysiłki np. w pracy. Kluczowe są także wzorce żywieniowe wyniesione z domu rodzinnego, gdyż często jako osoby dorosłe trzymamy się zachowań zaobserwowanych w dzieciństwie. Podkreśla się też rolę zaburzeń ośrodka głodu i sytości w podwzgórzu, gdy występuje nieprawidłowa interpretacja bodźców z ciała i brak zdolności do odróżnienia głodu emocjonalnego od fizjologicznego. Z tego względu pojawienie się każdej, silniejszej emocji, odczytywane jest jako głód.
Narażone będą także osoby, które doświadczyły długotrwałego głodu np. podczas restrykcyjnych diet głodówkowych lub chorowały na anoreksję. Wówczas pojawia się tendencja, aby na zapas się najadać, gdy tylko jest taka możliwość.

Terapia

W przypadku trudności związanych ze sferą odżywiania zaleca się leczenie interdyscyplinarne. Pomocna jest konsultacja zarówno terapeutyczna, psychiatryczna, jak i dietetyczna.
Podczas terapii konieczne jest dotarcie do przyczyn nieprawidłowości, wewnętrznych konfliktów oraz trudnych emocji. Zapewnia to głębszy wgląd w siebie, a dodatkowo pomaga ustalić kierunek dalszej pracy nad zmianą niekorzystnych nawyków żywieniowych. Terapeuta wspiera również naukę rozpoznawania swoich stanów i prawidłowego radzenia sobie z emocjami, a leczenie farmakologiczne pozwala na zmniejszenie objawów zaburzeń nastroju i lęku.
Bardzo często skutkiem spożywania nadmiernej ilości pożywienia jest nadwaga lub otyłość prowadzące do chorób współtowarzyszących, więc powrót do zdrowia powinien być nadzorowany przez dietetyka, który ustali zbilansowaną dietę zapewniająca niezbędne składniki odżywcze, a jednocześnie pozwalającą na redukcję masy ciała.

Czas trwania leczenia jest bardzo indywidualny, opiera się bowiem na szeregu czynników np. długości występowania nieprawidłowości, poziomu zdolności dotarcia do przyczyny i emocji czy motywacji do zmiany.

Dowiedz się więcej jak możemy ci pomóc w leczeniu zaburzeń odżywiania

Bibliografia:

Bąk-Sosnowska, M., (2017). Kryteria różnicowe Zaburzenia z napadami objadania się i Uzależnienia od pożywienia w kontekście przyczyn otyłości oraz jej leczenia. Psychiatr. Pol., 51(2), 247-259
Doroszewski, W. (red.) (1996). Słownik języka polskiego. Tom V. Warszawa: PWN
Jarczyńska, J. (red.) (2014). Uzależnienia behawioralne i zachowania problemowe młodzieży. Teoria, diagnoza, profilaktyka, terapia. Wyd. Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz (2004),
Jarosz, M. (red.) (2017). Normy żywienia dla populacji Polski. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Żywności i Żywienia

Jeżewska-Zychowicz, M., Babicz-Zielińska, E., Laskowski, W. (2009). Konsument na rynku nowej żywności. Wybrane uwarunkowania spożycia. Warszawa: Wydawnictwo Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego.

Sęk, H. (2008). Pojęcia normy, normalności i zdrowia. W: H.Sęk (red.), Psychologia kliniczna. Tom 1. (s.55-63). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Walenda, A., Bogusz, K., Kopera, M., Jakubczyk, A., Wojnar, M., Kucharska, K. (2020). Regulacja emocji w zaburzeniu z napadami objadania się. Psychiatr. Pol., 181, 1-16.

logo centrum terapi krajna„Administratorem danych osobowych podanych w formularzu kontaktowym jest Kapost sp. z o.o. Dane osobowe podane w formularzu będą przetwarzane wyłącznie w celu udzielenia odpowiedzi na zapytanie – zgodnie z zasadą, która mówi, że przetwarzanie danych osobowych jest zgodne  z prawem jeżeli jest niezbędne w celu realizacji umowy bądź przed jej zawarciem. Więcej Polityka Prywatności

Newsletter

Zarejestruj się, aby otrzymywać nasze artykuły i informacje o nowościach

O Nas

 

Naszą misją jest pomóc Ci w walce z nałogiem. Nie wahaj się, skontaktuj się z nami.


Polityka prywatności

Kontakt

Centrum Terapii KRAJNA
ul Tadeusza Kościuszki 22b
89-400 Sępólno Krajeńskie

e - mail: info@centrumkrajna.pl

Wpisany do rejestru podmiotów leczniczych pod numerem: 000000240839

Ośrodek KRAJNA

ul. Leśna 1
89-400 Sępólno Krajeńskie

Centrum Krajna - nr tel

Kalkulator